حدیثِ پیامبر(ص) دربارهی وارونگیِ حق و باطل؛ «آخرالزمان» فقط یک خبر سیاسی نیست
این روزها بسیاری، هم در ایران و هم در جهان، احساس میکنند «فضای آخرالزمانی» شدت گرفته است:
درون جامعهها فساد اداری و بیاعتمادی اوج میگیرد؛ در سطح بینالمللی نیز زور، پول، و روایتسازی رسانهای
گاهی جای حق مینشیند. اما اگر حدیثِ پیامبر(ص) را درست نفهمیم، ممکن است به یک نتیجهگیری اشتباه برسیم:
«پس هرکس دشمنِ دشمنِ آشکارِ باطل است، حتماً در اوج حقانیت است.»
این نتیجهگیری، دقیقاً همان دامِ فتنه است؛ زیرا حدیثِ پیامبر(ص) برای این آمده که ما را از قضاوتهای
سادهانگارانه نجات دهد و معیارِ حق را «تقوا و عدالت» قرار دهد، نه صرفاً «مقابله با یک دشمن بیرونی».
حدیث چه میگوید؟ (اصلِ معنا)
در مضمون روایاتِ مربوط به فتنههای آخرالزمان آمده است که روزگاری میرسد که معیارها وارونه میشوند:
امانت سبک میشود، امین متهم میگردد، و خائن امین معرفی میشود؛
و مسئولیتها به اهلش سپرده نمیشود؛
و گاهی قدرت و قضاوت و ادارهی جامعه به کسانی میافتد که صلاحیت اخلاقی و معنوی ندارند.
«… إِذَا ضُيِّعَتِ الأَمَانَةُ، وَائْتُمِنَ الْخَائِنُ، وَخُوِّنَ الأَمِينُ … فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ»
ترجمهی آزاد: هنگامی که امانت ضایع شود، خائن امین شمرده شود و امین خائن معرفی گردد… آنگاه منتظر مرحلهی سختِ تمییز باشید.
نکتهی مهم این است: حدیث نمیگوید «فقط بیرون از جامعهی دینی مشکل پیش میآید»، بلکه هشدار میدهد که
خطرناکترین فتنه آنجاست که باطل لباس حق بپوشد و حق لباس باطل؛
یعنی دیگر تشخیص با شعار ممکن نباشد، و معیار باید «عدالت، تقوا، امانت، و رعایت حدود الهی» باشد.
چرا پیامبر(ص) بر «امت من» تأکید دارد؟
چون وقتی جامعهای نامِ دین را دارد، «باطلِ مقدس» میتواند شکل بگیرد:
یعنی ظلم و تبعیض و فساد، با واژههای زیبا توجیه شود. پیامبر(ص) از درون شروع میکند تا ما اول خودمان را
از فتنه نجات دهیم، نه اینکه همیشه فساد را فقط در بیرون ببینیم.
«ایّامالله» چیست و چرا فقط یک تاریخِ آخرالزمانی نیست؟
در روایات شیعه، «ایّامالله» به سه «روز/مرحله» تفسیر شده است:
یوم القائم (قیام/ظهور حق در سطح اجتماعی)،
یوم الکَرّة (بازگشت/رجعت یا مرحلهی آشکار شدن حقیقت در سطح جان و سرنوشت)،
و یوم القیامة (تمییز کامل و نهایی).
«أَيَّامُ اللَّهِ ثَلَاثَةٌ: يَوْمُ يَقُومُ الْقَائِمُ، وَيَوْمُ الْكَرَّةِ، وَيَوْمُ الْقِيَامَةِ»
ترجمهی آزاد: ایام خدا سه مرحله است: روز قیام قائم، روز بازگشت/کَره، و روز قیامت.
پیامِ این نگاه چیست؟ اینکه «آخرالزمان» فقط یک رویداد دوردست نیست؛
بلکه هرجا حق و باطل ممزوج شوند و مرزها فرو بریزد،
جامعه وارد یک «دورهی تمییز» میشود.
و هر فرد نیز، با مرگ وارد تمییزِ شخصی میگردد.
بنابراین یک ملت ممکن است بهطور جمعی حس کند در فضای «تمییز» است، چون نشانههای وارونگی معیارها را میبیند؛
اما این احساس، مجوزِ تقدیس هیچ قدرتی نیست.
دامِ فکریِ خطرناک: «دشمنِ دشمنِ من، حق است»
یکی از فریبهای فتنه این است که وقتی باطل بیرونی عریان میشود، ذهن ما ناخودآگاه میگوید:
«پس هرکس مقابل اوست، حق است.»
اما قرآن و حدیث معیار دیگری میدهند:
حق بودن، به عدالت و تقوا و امانت است؛
و باطل بودن، به ظلم و خیانت و تحقیر حدود خدا؛ حتی اگر با شعارهای زیبا همراه شود.
در نتیجه ممکن است در سطح بینالمللی «زورگویی» آشکار شود و مردم جهان آن را ببینند؛
و همزمان در درون جوامع نیز فساد اداری و وارونگی امانت وجود داشته باشد.
این دو میتوانند همزمان رخ دهند؛ و وظیفهی مؤمن این نیست که یکی را با دیگری توجیه کند،
بلکه باید معیار حق را مستقل نگه دارد.
وقتی مؤمن «حرفش شنیده نمیشود»، وظیفه چیست؟
در روایات آمده که در اوج فتنه، مؤمن گاهی جز «انکار قلبی» توان ندارد؛
یعنی نه قدرت دارد و نه گوش شنوا.
این مرحله، شکست نیست؛ آخرین سنگر ایمان است: اینکه انسان با باطل هملباس نشود و دروغ را «عادی» نکند.
اما انکار قلبی، به معنیِ انفعالِ اخلاقی نیست. یعنی:
خودت ظلم نکن، خودت خیانت نکن، خودت درد اضافه نکن، خودت آزار نده.
شعائر دین در چنین روزگاری «تقوا»ست: سبک نکردنِ حقِ مردم، آبرو، امانت، و حدود الهی.
اگر میگوییم منتظرِ قائم(عج) هستیم، نشانهاش چیست؟
انتظار یعنی «تمرینِ سیرهی امام در خود».
اگر کسی منتظرِ عدالت است، باید در خانه و کار و جامعه، تا حد توان:
عادل، امین، راستگو، مهربان، و اهلِ اصلاحِ نفس باشد.
چون خداوند قومها را تغییر نمیدهد مگر آنکه خودشان درونشان را تغییر دهند:
«إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»
ترجمهی آزاد: خدا وضع هیچ قومی را تغییر نمیدهد مگر آنکه خودشان آنچه را در جانشان است تغییر دهند.
پس نتیجهی این گفتوگو برای ما و فرزندانمان این است:
در روزگارِ اختلاط حق و باطل، به جای تقدیسِ قدرتها یا نفرتپراکنی،
باید «معیار» را حفظ کنیم؛
و اگر واقعاً منتظرِ امامِ حق هستیم، باید زیباییهای او در اخلاق و رفتار ما دیده شود.
جمعبندی کوتاه
- احساس «آخرالزمانی» میتواند واقعی باشد؛ چون وارونگی معیارها و ممزوج شدن حق و باطل دردناک است.
- اما «آشکار شدنِ باطل بیرونی» دلیلِ حقانیتِ خودکارِ هر مخالفِ آن نیست.
- ایّامالله یعنی مرحلههای تمییزِ حق: برای فرد (مرگ)، برای جامعه (قیام حق)، و برای همه (قیامت).
- راهِ نجات: حفظ تقوا، امانت، عدالت، و آزار ندادن؛ و شبیه شدن به سیرهی قائم(عج) در حد توان.